Historia tramwajów w Łodzi. Od odkrytych pomostów po niską podłogę
Przegubowy wagon tramwajowy 803N na podmiejskiej linii tramwajowej numer 43 w Kazimierzu pod Łodzią.
Łódzkie tramwaje to więcej niż tylko komunikacja – to ponad 125 lat historii toczącej się na szynach! Zaczęło się dokładnie w 1898 roku od pierwszych wagonów elektrycznych, a sieć szybko rozrosła się o unikalne połączenia podmiejskie. Dowiedz się, dlaczego Łódź jest pod tym względem tak wyjątkowa, jakie wozy kursowały po mieście (od drewnianych Herbrandów po nowoczesne Cityrunnery, czy Moderusy) i gdzie dziś szukać śladów tej fascynującej, transportowej przeszłości.
🕰️Pionierskie początki i rozwój sieci miejskiej (1898-1918)
Pierwsze tramwaje wyjechały na ulice Łodzi tuż przed świętami, 23 grudnia 1898 roku. Co ważne – od razu były to tramwaje elektryczne, co stanowiło ogromne wydarzenie dla mieszkańców. Łódź stała się jednym z pierwszych miast na obecnych ziemiach polskich, gdzie wprowadzono ten nowoczesny środek transportu. Pierwsza zajezdnia mieściła się, dość adekwatnie do nazwy, przy ulicy Tramwajowej.
Rozwój sieci w dwudziestoleciu międzywojennym oznaczał też unowocześnianie taboru. Choć początki kojarzą się głównie z drewnianymi wagonami typu Herbrand z charakterystycznymi, odkrytymi pomostami (które z czasem zabudowywano ze względu na warunki atmosferyczne), na torach regularnie pojawiały się kolejne nowości. Do Łodzi trafiały między innymi wagony z fabryki Sanok oraz wcześniejsze generacje wozów Lilpop.
Prawdziwą perełką z tamtego okresu jest przepiękny Sanok z 1929 roku – miłośnicy komunikacji z pewnością kojarzą go doskonale, ponieważ do dziś regularnie i dumnie pojawia się w sezonie na łódzkich liniach turystycznych! Z kolei tuż przed wybuchem II wojny światowej flotę zasiliły bardzo nowoczesne, jak na ówczesne standardy, opływowe wagony typu Lilpop III
🏭 Tramwaje w okresie powojennym w PRL
Po zakończeniu II wojny światowej łódzka komunikacja, podobnie jak w innych miastach, borykała się z ogromnymi brakami. Brakowało części zamiennych, a wysłużony tabor i infrastruktura wymagały pilnej modernizacji. Przedsiębiorstwa transportowe znacjonalizowano i w 1951 roku powołano do życia państwowe Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (MPK).
W kolejnych latach kładziono nowe tory, łącząc centrum z rozbudowującymi się osiedlami i dzielnicami przemysłowymi (powstały m.in. trasy na Retkinię, Widzew czy Dąbrowę). Ogromną inwestycją była budowa tzw. trasy Północ-Południe (w ciągu dzisiejszych ulic Zachodniej i Kościuszki), co pozwoliło na wycofanie w 1960 roku regularnego ruchu tramwajowego z reprezentacyjnego odcinka ulicy Piotrkowskiej.
Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku Łódź doczekała się dużych dostaw nowych wagonów typu 2N, a następnie 5N. Pozwoliło to na wycofanie przedwojennych zabytków, które przekazywano do innych miast (m.in. Bielska-Białej, Bydgoszczy czy Jeleniej Góry) lub po prostu złomowano. Co ciekawe, część wysłużonych pudeł tramwajowych odkupywali sami pracownicy MPK, z przeznaczeniem na altany działkowe czy komórki.
Kolejny skok jakościowy to dostawy przegubowych wagonów typu 102NaW oraz 803N na początku lat 70., co znacznie poprawiło komfort podróży. Z kolei od 1977 roku z fabryki Konstal zaczęły docierać kultowe wagony generacji 805N, które – po wielu mniejszych i większych modernizacjach – stanowią trzon łódzkiego taboru do dziś.
Ostatnią dużą inwestycją okresu PRL była budowa nowoczesnej (jak na tamte czasy) zajezdni tramwajowej przy ulicy Telefonicznej, oddanej do użytku w marcu 1986 roku.
✂️ Likwidacje i nowe wyzwania (lata 90.)
Lata 90., czas transformacji ustrojowej, to dla łódzkiej komunikacji okres niespotykanych dotąd wyzwań. Państwowe MPK zostało podzielone na trzy samorządowe spółki: Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o., Międzygminną Komunikację Tramwajową oraz Tramwaje Podmiejskie.
Był to niestety smutny czas cięć. Zlikwidowano dwie historyczne trasy podmiejskie: do Aleksandrowa Łódzkiego (1991 r.) i Rzgowa (1993 r.). Podobny los spotkał część tras miejskich – wycofano tramwaje m.in. z Nowego Złotna (1992 r.), ulicy Rudzkiej (1996 r.) oraz odcinka na Łagiewnickiej (1998 r.). W tym trudnym okresie oddano do użytku tylko jeden, krótki nowy odcinek – torowisko na ulicy Rokicińskiej, od pętli Stary Widzew do nowej krańcówki Augustów (1992 r.).
🏙️Współczesne łódzkie tramwaje
Przełomem na łódzkich torach okazał się rok 2001. MPK zakupiło wtedy 15 sztuk wagonów Cityrunner. Były to pierwsze w pełni niskopodłogowe tramwaje w Polsce! Kolejny powiew nowoczesności przyszedł w 2008 roku. Przy okazji flagowej inwestycji, jaką była przebudowa trasy Północ-Południe (Łódzki Tramwaj Regionalny), zakupiono 10 wagonów Pesa 122N.
Obecnie sieć w Łodzi opiera się na kilkunastu liniach miejskich oraz reaktywowanych i wyremontowanych liniach podmiejskich (do Pabianic, Zgierza i Konstantynowa Łódzkiego). Pozostałe historyczne trasy (Ozorków, Lutomiersk) pozostają na ten moment nieczynne.
Łódzkie MPK wciąż modernizuje swój tabor. Dziś na ulicach miasta można spotkać zarówno nowoczesne, klimatyzowane modele niskopodłogowe (Moderus Gamma, Pesa 122NaL), wyremontowane Cityrunnery, jak i wzmacniające flotę, używane wagony sprowadzane z zagranicy (np. z Niemiec).
🧭 Podsumowanie
Historia tramwajów w Łodzi to fascynująca opowieść o tym, jak zmieniało się samo miasto. Od małych, drewnianych Herbrandów z odkrytymi pomostami, przez potężne przegubowce z Konstalu, aż po niskopodłogowe, klimatyzowane Cityrunnery i Moderusy. Choć lata 90. przyniosły bolesne cięcia i likwidację wielu unikalnych tras podmiejskich (jak ta do Aleksandrowa czy Rzgowa), łódzka sieć wciąż pozostaje jedną z najciekawszych w Polsce, a zachowany zabytkowy tabor to prawdziwy wehikuł czasu.
🏛️ Gdzie szukać historii łódzkich tramwajów?
Jeśli fascynuje Cię historia komunikacji, w Łodzi znajdziesz kilka miejsc, które koniecznie musisz odwiedzić:
- Zajezdnia Muzealna Brus – historyczny obiekt, w którym stacjonuje zabytkowy tabor.
- Muzeum Komunikacji Miejskiej w Łodzi – mieści się w budynku MPK przy ulicy Wierzbowej i gromadzi unikalne pamiątki, bilety, mundury i modele.
- Łódzkie Linie Turystyczne – w sezonie letnim (zazwyczaj od czerwca do września) to najlepsza okazja, by odbyć przejażdżkę historycznymi wagonami po zakamarkach miasta.
